Στον Στρατή Χαβιαρά το εκ των υστέρων κριτικό βλέμμα αντιμετωπίζει ένα αίνιγμα: αφενός μια εμβληματική ιστορία της μυθικής ικανότητας του πολυμήχανου Έλληνα να υπερβαίνει τις δυσκολίες της ζωής, να πετυχαίνει στόχους και να καταξιώνεται αφετέρου μια αντι-ιστορία του διαρκούς τραύματος, της αιμορραγούσας πληγής αφενός τον προσωπικό και αισθητικό θρίαμβο του ακατάβλητου και ακαταπόνητου δημιουργού αφετέρου τον κατακερματισμό ενός υποκειμένου που συγκροτείται μόνο στη διάλυσή του, τόσο προς την κατεύθυνση του άλλου, όσο και σε αυτή της διαρκούς ολίσθησής του ανάμεσα στους ορίζοντες παρόντος, παρελθόντος και μέλλοντος αφενός τον ποιητικό λόγο ως όργανο επώδυνης αναψηλάφησης και αφετέρου την ποίηση ως βάλσαμο και γιατρικό μιας αλλιώς δυσβάσταχτης ζωής αφενός την ελληνική ιστορία ως ακατάπαυστη αλληλουχία οδύνης και αφετέρου ως κάτι ανεξάλειπτα θραυσματικό, διασπορικό, μετέωρο, μη αναγώγιμο σε κανένα «μεγάλο αφήγημα». Μα ανάμεσα σε όλους αυτούς τους ανεπίλυτους δυϊσμούς, «σ’ αυτόν εδώ τον χώρο που δεν είναι χώρος», τον χώρο δηλαδή της ποίησης, ο Χαβιαράς αναδύεται πάνω απ’ όλα ως μάρτυρας: κάποιος που είδε και έζησε τον εγκλωβισμό στα σιδερένια σαγόνια της ιστορίας όσο και τη διασπορική διαφυγή από τα όρια της προδιαγεγραμμένης μοίρας, κάποιος που κατέγραψε εξίσου την παρουσία του ξένου εδώ, της ξενότητας του ντόπιου στον τόπο του και της αναζήτησης ενός τόπου για να υπάρξεις. Και κάποιος που αφοσιώθηκε στη μαρτυρία για όλα αυτά, παραδιδόμενος στη φωτιά της μνήμης, ξεδιψώντας μια ακόρεστη δίψα με αυτή, αγωνιζόμενος να θυμηθεί ένα μέλλον που να έχει μέλλον.
Αντώνης Μπαλασόπουλος