Το μυθιστόρημα Ο Ζητιάνος, που δημοσιεύτηκε το 1896, αποτελεί ένα από τα εμβληματικότερα έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας και τοποθετείται στο μεταίχμιο μεταξύ ηθογραφίας και νατουραλισμού.

Η ιστορία διαδραματίζεται στο χωριό Νυχτερέμι της Θεσσαλίας, λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωση της περιοχής από τους Τούρκους, όπου καταφθάνει ο κεντρικός ήρωας, ο Κώστας Τζιρίτης ή Τζιριτόκωστας. Ο ήρωας αυτός δεν είναι ένας τυπικός επαίτης, αλλά ένας δαιμόνιος και αδίστακτος εκμεταλλευτής που χρησιμοποιεί την πονηριά και τις προλήψεις των χωρικών για να τους εξαπατήσει και να αποσπάσει τα υπάρχοντά τους. Μέσα από την παρουσία του, ο Καρκαβίτσας ανατέμνει την ελληνική επαρχία της εποχής, αποκαλύπτοντας την αμάθεια, την προκατάληψη και την ηθική εξαθλίωση ενός κόσμου που παραμένει δέσμιος παλαιών συνηθειών. Η πλοκή κορυφώνεται με την τραγική κατάληξη των χωρικών, οι οποίοι πέφτουν θύματα της ίδιας τους της αφέλειας και της απληστίας του Τζιριτόκωστα, αναδεικνύοντας τις σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης φύσης.

Το έργο ξεχωρίζει για την ωμή ρεαλιστική του δύναμη και την κριτική του ματιά απέναντι στην κοινωνική πραγματικότητα, προσφέροντας μια συγκλονιστική περιγραφή του θεσσαλικού κάμπου και των ανθρώπων του.