Το μυθιστόρημα Η μετανάστρια, που αποτελεί χρονολογικά το λογοτεχνικό ξεκίνημα του Αλέξανδου Παπαδιαμάντη (1851-1911), πρωτοδημοσιεύθηκε το 1879 στην εφημερίδα Νεολόγος Κωνσταντινουπόλεως.

Το έργο είναι μια ρομαντική ερωτική ιστορία, γεμάτη δράση και περιπέτειες. Πρωταγωνίστρια είνια η ευγενική Ελληνίδα Μαρίνα Βεργίνη, που κατά τον φοβερό λοιμό του 1720 χάνει τους γονείς της στη Μασσαλία και επιστρέφει ασφαλής στην πατρίδα της τη Σμύρνη, με τη βοήθεια του πλοίαρχου Βίλλιου και του γιου του Ζέννου, που είναι ερωτευμένος μαζί της. Ο αγνός έρωτάς τους θα επισφραγιστεί με τον αρραβώνα τους, αλλά ο γάμος δεν θα γίνει ποτέ. Η αντίπαλη ερωτική πλευρά θα εξυφάνει δόλια την πλεκτάνη, που τελικά θα οδηγήσει τη Μαρίνα στον θάνατο και τον Ζέννο στην εξαφάνιση από προσώπου γης.

Έργο του ξενιτεμένου ελληνισμού και ταυτόχρονα το πιο μεταφυσικό έργο του Παπαδιαμάντη, Η μετανάστρια εικονογραφεί την ελληνική ψυχή με όλες τις γενναιοδωρίες που κλείνουν τα σκιρτήματά της και την αντιπαραθέτει στη μικροψυχία και την ιδιοτέλεια του δυτικού ήθους, φωτίζοντας έντονα τις ολέθριες συνέπειες του εξευρωπαϊσμού των μεταναστών, που ξέχασαν τις γνήσιες ελληνικές παραδόσεις και χάλασαν την ψυχή τους...