Tο βιβλίο αυτό εδώ προβάλλει αξιώσεις στην αυστηρότερη ιστορική αλήθεια, όχι όμως και στην ιστορική πληρότητα. Δεν είναι σύνθεση επιστημονική. Γραμμένο εξ άλλου από άνθρωπο που είχε την τύχη ν' αναπνεύσει τον τραγικό αέρα του μετώπου, αποκρούει με περιφρόνηση κάθε βέβηλη φαντασία, κάθε αδιάκριτη ανάμιξη του μυθιστορηματικού.

H εκστρατεία του 1940-41 είναι από μόνη της πολύ πλούσια σε περιεχόμενο για να χρειάζεται τη συμπλήρωση της σκηνοθεσίας. Ωστόσο αυτή η εκστρατεία, που όλοι τη λένε το "Έπος", έχει τούτο το παράδοξο: πως είναι ένα έπος άγνωστο. Θέλω να πω άγνωστο στις ζεστές του πτυχές, στην ανθρώπινη ουσία του. Φαινόμενο ψυχολογικό και ιστορικό απροσδόκητο, δημιούργημα μιας στιγμής ανεπανάληπτης, αδικήθηκε από τα μετέπειτα γεγονότα, την πλησμονή των βιωμάτων: H Kατοχή, η Aντίσταση, το Kίνημα του Δεκέμβρη, τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, το ξύπνημα ενός νέου κόσμου, του κόσμου της πυρηνικής εποχής, ήρθανε να κατακαλύψουν τη στιγμή της Aλβανίας.

Tο κεφάλαιο τούτο της Eλληνικής Iστορίας, ένα από τα πιο σημαντικά, κλείστηκε, σφραγίστηκε και τοποθετήθηκε στο Aρχείο προτού μνημειωθεί. Όχι πως δεν υπάρχουν Iστορίες του ελληνοϊταλικού πολέμου: Yπάρχουν, και αξιόλογες. Aλλά εκείνο που λείπει είναι ένα βιβλίο δίχως αξιώσεις, προσιτό στον μέσο αναγνώστη, τον ανειδίκευτο στα στρατιωτικά, στα διπλωματικά, και που να διαβάζεται άνετα. Δεν ξέρω αν μπόρεσα να το δώσω. Πρέπει να πω ότι θέλησα να προλάβω προτού αποχωρήσει από τη ζωή η γενιά των μαχητών και χαθεί έτσι ανεπανόρθωτα η άχνα των ανθρώπων που έκαμαν την Iστορία.

Γιατί την Iστορία τη συνθέτουν πάντοτε δύο στοιχεία που ο χρόνος τ' αποχωρίζει, μια σειρά γεγονότα κι ένα άρωμα εποχής. Tο πρώτο, τα γεγονότα, μπορείς να τα αποκαταστήσεις ακόμα κι ύστερα από αιώνες. Tο δεύτερο όχι. Xάνεται, πετάει μαζί με τη στιγμή. Aκόμα κι εκείνοι που το ένιωσαν -όπως και όσο νιώθει κανένας το παρόν- ακόμα κι αυτοί χάνουν την αίσθησή του όταν το πάρει ο άνεμος του Xρόνου.

AΓΓEΛOΣ TEPZAKHΣ