Στο ηθικογραφικό δοκίμιο χαρακτήρων "Λύχνος του Διογένους" ο λαϊκός πολιτισμός είναι το βασικό στοιχείο ενασχόλησης του Χαρίσιου Μεγδάνη, μία εκ των θεμελιωδών επιδιώξεων του Διαφωτισμού. Καταγράφει συστηματικώς τα κύρια χαρακτηριστικά προσωπικοτήτων που θα μπορούσε να συναντήσει κάποιος στην καθημερινότητά του και μας δίδει τοιουτοτρόπως ένα ανθρωπολογικό γνώμονα, βάσει του οποίου απαλείφονται οι δεισιδαιμονίες και καθίσταται ευκολώτερη η ζωή του ανθρώπου.

Το εν λόγω δοκίμιο του Χ. Μεγδάνη διαπνέεται από τον ορθολογισμό της εποχής, ακολουθώντας παράλληλα το πρότυπο των "Χαρακτήρων" του Θεοφράστου, ενταγμένο σε μια μακρά παράδοση διασκευών του εν λόγω κειμένου. Παρά το υπάρχον πρότυπο, ο Μεγδάνης εφαρμόζει το δικό του πρίσμα υπό το οποίο εξετάζει τους χαρακτήρες του: προβαίνει σε αξιολογικούς χαρακτηρισμούς και αναπτύσσει νέα παραδείγματα και συμπεριφορές.

Ο Μεγδάνης συμπεραίνει βαθμιαία ότι ο λαός δεν διακρίνει την δεισιδαιμονία από την χριστιανική διδασκαλία, αφού μετέχει και στις δύο. Θεωρεί τον λαϊκό πολιτισμό ως μια ακραία έκφραση του συλλογικού-μεταφυσικού φόβου, ο οποίος καταλήγει στην υπερβολή και στην πλάνη και δεν χαρακτηρίζεται από ορθό λόγο και κρίση. Ο ίδιος ως λόγιος και ιερεύς αισθάνεται επιτακτικό το αίτημα να υπηρετήσει τον άνθρωπο με μοναδικό όπλο την λογική, η οποία λειτουργεί ευεργετικά αποδιώχνοντας τις προλήψεις και τα ψέματα, αλλά από την άλλη πλευρά συγκρατεί τον άνθρωπο και τον βοηθά να κατευθύνεται εξαγνισμένος προς την αστείρευτη πηγή της αλήθειας, που είναι το σωτηριολογικό μήνυμα του Χριστιανισμού.