Ο τόμος συγκεντρώνει κείμενα που προσεγγίζουν τον Κόντογλου όχι ως μια εμβληματική μορφή του παρελθόντος, αλλά ως δημιουργό και στοχαστή του οποίου το έργο εξακολουθεί να θέτει ερωτήματα για την τέχνη, την παράδοση και τη νεοελληνική αυτοσυνειδησία. Χωρίς να επιδιώκει μια ακόμη συνολική ερμηνεία, ο τόμος φωτίζει επιμέρους όψεις της σκέψης και της δημιουργίας του, αναδεικνύοντας τη διαχρονική τους σημασία.

Κεντρικός άξονας των κειμένων είναι η έννοια του «ελληνικού τρόπου» όχι ως αισθητικού προτύπου ή ιδεολογικής κατασκευής, αλλά ως βιωμένης στάσης απέναντι στη μνήμη, την παράδοση και τη δημιουργία. Μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις, ο τόμος επιχειρεί να αναδείξει πώς ο Κόντογλου συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση μιας νεοελληνικής αισθητικής που συνομιλεί με τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή κληρονομιά, χωρίς να εγκλωβίζεται σε αυτήν.

Τα κείμενα του τόμου εξετάζουν τον Κόντογλου ως ζωγράφο, συγγραφέα και στοχαστή, τη σχέση του με τη βυζαντινή παράδοση, τη συμβολή του στη νεοελληνική τέχνη, αλλά και την παρουσία και επίδρασή του στο θέατρο, τη λογοτεχνία και την παιδεία. Οι προσεγγίσεις είναι ποικίλες - ιστορικές, ερμηνευτικές, κριτικές και προσωπικές - και συγκροτούν έναν γόνιμο διάλογο γύρω από το έργο και τη σημασία του.