Το 1908 η αδελφή του Joyce διέσωσε από τις φλόγες ένα χειρόγραφό του με τίτλο Stephen Hero- πρώτη γραφή του μυθιστορήματος που, ριζικά μεταμορφωμένο, έμελλε να γίνει γνωστό ως Το πορτραίτο του καλλιτέχνη. Καθώς περιλαμβάνει πρόσωπα, γεγονότα και στοχασμούς που δεν υπάρχουν σ' εκείνο, με τη μεταθανάτια έκδοσή του, το κείμενο αυτό αναγνωρίστηκε ως αυτόνομο έργο -σημαδιακό για την εξέλιξη του συγγραφέα που, περισσότερο ίσως από κάθε άλλον, σφράγισε με τις πρωτοποριακές αναζητήσεις του τον 20ό αιώνα- και πήρε τη θέση του ανάμεσα στις μεγάλες μοντέρνες μυθοπλασίες γύρω από την ψυχική και πνευματική ένταση των νεανικών χρόνων και τη δύσκολη είσοδο στην ενήλικη ζωή.