Το έργο του Παναγή Λεκατσά απλώνεται σε ένα πλατύ φάσμα των ανθρωπιστικών και ανθρωπολογικών σπουδών, από τη μετάφραση των αρχαίων κλασικών και την Εθνολογία έως τη Φιλοσοφία. Με το Ιδεοκρατία και ιστορική αιτιοκρατία, που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1945 στα Φιλολογικά Χρονικά, επιχειρεί μια από τις λίγες για την εποχή του εισαγωγή της ιστορικοϋλιστικής μεθόδου ανάλυσης σε θέματα της αρχαιότητας.

Το βιβλίο είναι κριτική απάντηση στη μελέτη του Β. Λαούρδα για τον Ισοκράτη, που δίνει στον Λεκατσά την ευκαιρία για μια βαθύτερη κοινωνική διερεύνηση. Σε αντίθεση προς την αοριστόλογη εξωράιση της αρχαιότητας, την οποία είχε επιβάλει η επίσημη αρχαιογνωσία, μια εξωράιση όπου η κοινωνική διαμάχη διαθλάται στο φορμαλιστικό επίπεδο, ως άσκηση ύφους ή «ελευθερίας», ο συγγραφέας επιχειρεί την ανατομία της συγκεκριμένης πραγματικότητας. Αποκαλύπτει τη βαθύτερη εξάρτηση της ιδεολογικής διαμάχης, ειδικότερα των απόψεων του Ισοκράτη, από την «αναγκαιότητα των κοινωνικών εξαρτήσεων».