Ο έλεγχος, ακόμη και ο αυτοέλεγχος, αποτελεί μια βασική κοινωνική λειτουργία, άλλοτε θεσμικού και άλλοτε διαπροσωπικού χαρακτήρα. Είναι μια ιδιότυπη διαλεκτική διαδικασία που προβλέπει από τη μια πλευρά τον αγαθό, το νόμιμο, τον ενάρετο και ηθικό, και από την άλλη τον αμαρτωλό, τον παράνομο και τον ανήθικο. Είναι προφανές ότι ο έλεγχος προϋποθέτει ένα δεδομένο και κατά κανόνα κοινώς αποδεκτό πεδίο αρχών και αξιών, οπότε ο ίδιος ασκείται για την εξακρίβωση ή επιβεβαίωση της αντιστοιχίας μεταξύ σκέψεων και δράσεων προς αυτά τα δεδομένα. Ανάλογα με το κριτήριο και το κίνητρο ο έλεγχος μπορεί να έχει κοινωνικό, ηθικό, πολιτικό και θρησκευτικό περιεχόμενο, ενώ ανάλογα με το σκοπό μπορεί να έχει εξουθενωτικό και απορριπτικό ή παιδαγωγικό και εποικοδομητικό χαρακτήρα.