Για την ιστορία δεν υπάρχουν ''καλές'' και ''κακές'' Δυνάμεις. Υπάρχουν απλώς συμφέροντα, που κατά περίπτωση εξισορροπούνται ή συγκρούονται, συμβιβάζονται ή ανατρέπονται, επιβάλλονται ή συντρίβονται, μεταβάλλονται ή επανέρχονται. Τρεις, εξάλλου, αιωνόβιες πολυεθνικές αυτοκρατορίες, επί δύο χιλιάδες χρόνια, διεδέχθησαν αλλήλας στην περιοχή της Νοτίου Ευρώπης και Πρόσω Ανατολής με γέφυρα την Μακεδονία, που, όταν την έχασαν, χάθηκαν. Μέσα σ' αυτήν τη δυναμική των εναλλασσομένων συμφερόντων και δυνάμεων που σάρωσε τη Μακεδονία, ένας ιστορικός παράγοντας έμεινε απαρασάλευτα αμετάθετος: οι Μακεδόνες. Αυτοί δέχθηκαν την θύελλα των γεγονότων, τα αντιμετώπισαν και δεν εκάμφθησαν.