ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΕΣ ΔΟΜΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η κλεισθένια μεταρρύθμιση δεν χρειάστηκε να δημιουργήσει από το μηδέν το δικό της αειφόρο περιβάλλον. Είχε την τύχη να βρει σε λειτουργία μια, γενικής αρμοδιότητας, υπαίθρια και περιοδική συνέλευση των πολιτών. Τότε βέβαια δεν ονομαζόταν εκκλησία του δήμου. Έτσι τη βάφτισε ο Κλεισθένης που φρόντισε να την αναδιοργανώσει και να διευρύνει τις αρμοδιότητές της. Έκτοτε η πρωτεϊκή (κατά Finley) και, από την εποχή του ομηρικού έπους, αμφίσημη λέξη «δήμος», χωρίς να πάψει να προσδιορίζει τους φτωχούς Αθηναίους και να τους αντιπαραθέτει στην αθηναϊκή ευγένεια, απέκτησε τη θεσμική της υπόσταση ορίζοντας το αθηναϊκό πολιτικό σώμα, το θουκυδίδειο «ξύπμαν» των πολιτών.
Οι πολίτες -οι ενήλικοι που είχαν γεννηθεί Αθηναίοι και οι άλλοι που πολιτογραφούνταν- συγκροτούσαν την «αόριστη αρχή» της Αθήνας. Η σύναξή τους ήταν η ίδια η πόλη. Γιατί η πόλη δεν υπήρχε αφ' εαυτής. Υπήρχε με το πλήθος των πολιτών της. Η πόλη ήταν οι άνδρες, ότι τα τείχη ούτε τα άδεια πλοία, έλεγε στην τελευταία παρακέλευσή του ο Νικίας. Και ο κάθε πολίτης ήταν «βασιλέας» χάρη στο νόμο και την ψήφο του, συμπλήρωνε ο Αισχίνης. Η διάκριση των λειτουργιών, λαμπρό δείγμα αριστοτελικής ανάλυσης, ήταν έννοια άγνωστη για την πόλη. Η σύναξη των πολιτών -η αόριστη αρχή- διοικούσε, νομοθετούσε και δίκαζε. Και η βούλησή της μπορούσε να πραγματωθεί εξίσου στη συνέλευση και στα ορκωτά δικαστήρια.